Ik dacht erover om het scannen van de boodschappen in de supermarkt uit te besteden aan een derde partij. Outsourcen aan de kassamedewerker zeg maar. Ik was helemaal klaar met al die controles bij de zelfscankassa die altijd nét kwamen als je haast had. En wanneer je dan om je heen keek dan was de medewerker nergens te bekennen of er waren nog een heleboel wachtenden voor je.
Natuurlijk was ook weleens degene naast mij aan de beurt. Zoals de man met een croissantje en een blikje Redbull. Hij was ontzettend aardig bij de controle en zei: ‘Geeft helemaal niets dat ik aan de beurt ben. Maar dit is het. Meer is het niet.’
‘Tja,’ verontschuldigde de medewerker zich. ‘Een blikje Redbull, ja, dan is het eigenlijk altijd raak.’
Er zijn zoveel verhalen over het algoritme achter de steekproeven. Zoals dat het raak is wanneer met de handscanner door de winkel loopt en er ‘te lange tussenpozen’ tussen de gescande items zitten. Of dat je scheerschuim koopt zonder scheermesjes. Pannenkoekenmix zonder eieren. Of je koopt dure producten. Of je komt bij de kassa uit boven een drempelbedrag. Of juist onder een drempelbedrag. Of je scant heel veel items. Of een medewerker vindt je gedrag verdacht en geeft het systeem een seintje. Of er zijn kassa’s die vaker worden uitgekozen. Of er wordt meer gecontroleerd op de drukke momenten. Of niets van dat alles en het is gewoon totale onintelligente willekeur.
Door de uitspraak over de blikjes Redbull was de willekeur wat mij betreft van tafel. En daardoor begonnen mijn handen te jeuken. Het algoritme achter de steekproeven is als een kruiswoordpuzzel waar de juiste triggers moeten worden ingevuld. Redbull had ik al. Wat nog meer?
Zou je meer kans hebben op controle als je een zak met losse broodjes vult? Bij het aanslaan van een zak vol pistoletjes en koffiebroodjes is een stiekem ‘foutje’ zo gemaakt. Zouden producten zonder barcode een trigger zijn? Paprika’s en courgettes?
Toen ik mijn vriendin vertelde dat ik ging kijken of ik de triggers van de steekproef kon ontdekken, vroeg ze me verbaad: ‘Hoezo? Wat wil je gaan jatten dan?’
‘Jatten?’ riep ik uit. ‘Dat zou ik nooit doen!’
Zij: ‘Hoezo wil je dan weten wat de triggers zijn?’
Ik: ‘Niet om iets te jatten! Als ik erachter kan komen hoe ik minder vaak gecontroleerd kan worden dan is dat ideaal. Eigenlijk wil ik gewoon het zelfscannen voor mezelf optimaliseren. En het is toch ook leuk om erover na te denken? Ik bedoel, als ik aan het scannen ben dan denk ik geregeld na over hoe ik het zou aanpakken stel dat ik supermarktanalist zou zijn!’
‘Leuk,’ herhaalde ze enigszins spottend. Zij had andere ideeën bij ‘leuk’.
Er schoot me ineens nog iets te binnen over dat jatten van haar. Ik zei: ‘Iemand die serieus wil gaan jatten kan zich beter niet op de steekproef concentreren. Die moet gewoon zorgen dat hij altijd door de steekproef komt en de spullen die hij wil jatten diep weggestoken heeft. Denk je niet?’
Daar had ze nog nooit over nagedacht. Ik overigens ook niet. Brave burgers zijn we.
Ik begon kassabonnen te verzamelen. Iedere keer dat ik niet werd gecontroleerd dan schreef ik ‘niet’ op de bon. Na de eerste 10 bonnen ben ik daarmee opgehouden. Ik kon beter ‘wel’ op de bon schrijven wanneer het eens wel gebeurde. Na 15 bonnen besloot ik om dan maar eens een blikje Redbull mee te nemen. Weer geen controle. De keer daarna dezelfde teleurstelling: weer geen controle. En ook dit keer had ik dat blikje Redbull erbij gedaan.
Het enige alternatief was dat ik als een engerd bij de kassa’s ging rondhangen om alles vast te leggen van degenen die eruit gepikt werden. Misschien zelfs hun kassabon vragen. Creapy.
In plaats daarvan besloot ik dat ik er wel klaar mee was. Blijkbaar werd ik helemaal niet zo vaak gecontroleerd en dat maakte dit een onzinnige onderneming. Ook als ik nog maanden hiermee doorging dan zou ik daarna te weinig data hebben verzameld om er iets zinnigs over te zeggen.
Soms is stoppen met een onzinnige onderneming het meest optimale wat je kunt doen.
Overigens overweeg ik niet meer om het scannen te outsourcen. De frustratie over de steekproeven is namelijk wel weg. De volgende keer dat ik een artikeltje tegenkom dat beweert dat ‘dit is waarom jij er altijd wordt uitgepikt’ dan denk ik waarschijnlijk: onzin! Je wordt er niet altijd uitgepakt, maar je gevoel let niet op de feiten. Nu ik mijn feiten ken en zelfs de teleurstelling heb gevoeld om steeds weer niet te worden gecontroleerd, vind ik het allemaal wel weer best.
PS
Ik ben gecontroleerd. Eindelijk. Eerst was de jongen links van mij aan de beurt. Hij zei: ‘Zeker omdat ik Marokkaans ben!’ Daarna was de vrouw rechts van mij aan de beurt. Toen wist ik: dit is het moment. Zodra ik op de betaalknop druk ben ik de volgende. En inderdaad. Donderdagavond 21:00 uur: iedereen kreeg een controle. Ik vroeg aan de zelfscanmedewerker of het vaker voorkwam dat ’s avonds iedereen gecontroleerd werd. Ze zei van niet. ‘Nee hoor, het is totaal willekeurig.’ Ik vond dat een keurig integer antwoord.